De Banpaal van Sloten

Door: Janna Toepoel, Ons Amsterdam

Aan de Sloterweg, enigszins verscholen tussen huizen, staat op een sokkel een grijze, stenen paal. Bovenin is het wapen van Amsterdam te zien, daaronder heeft stadsbeeldhouwer Anthonie Ziesenis een tekstje uitgebeiteld: ‘Terminus Prosciptionis, uiterste palen der ballingen’. Tot 1795 markeerde deze banpaal de grens van het rechtsgebied van Amsterdam. Misdadigers die uit de stad verbannen waren mochten de paal niet passeren. Deden zij dat wel, dan wachtte hun een boete, een langere verbanning of zelfs de doodstraf. 

In de zestiende eeuw gold ‘verbanning’, na het uitdelen van boetes, als de meest opgelegde straf. Met grote regelmaat werden valsspelende gokkers, ‘beurssnijdsters’, landlopers en ‘misbruykers van sterken drank’ de stad uitgezet. Een gerechtsdienaar met in zijn hand een roede (het symbool van het rechterlijk gezag) begeleidde de veroordeelde dan naar een van de zes Amsterdamse banpalen. Op het moment dat de misdadiger de banpaal passeerde ging zijn straf in en mocht hij of zij het Amsterdamse grondgebied niet meer betreden.

Dit lot trof Elisabeth van der Pol in 1794. In oktober van dat jaar werd zij ervan beschuldigd een ‘hoerenwaardin’ te zijn, en bovendien één van haar ‘lichte meysjes’, ‘zoodanig te hebben gewond, dat het zelve meysje op eene vreeselijcke wijze bloedde’. Elisabeth ontkende, maar haar bewering dat het meisje ‘zelve gevallen is op de kant van een emmer’ werd niet geloofd. De schout veroordeelde Elisabeth van der Pol tot twee jaar verbanning, en zette haar – misschien wel bij de banpaal in Sloten – over de stadsgrens. 

De banpaal die nu aan de Sloterweg staat heeft uiteindelijk niet lang dienst gedaan. In 1794 was de oude paal zo vervallen, dat Amsterdam besloot een nieuwe neer te zetten. Wat het stadsbestuur niet kon weten, is dat de Nederlanden in 1795 door Napoleon geannexeerd zouden worden. De Fransen hervormden het rechtssysteem, en alle banpalen verloren hun functie. De banpaal van Sloten markeerde dus slechts één jaar lang de grens die Elisabeth van der Pol en andere ‘pleegers van quade feyten’ niet mochten passeren. 

JANNA TOEPOEL

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: