Barricade tegen Amsterdam

In 1892 verrees aan de Amsteldijk het nieuwe raadhuis van de gemeente Nieuwer-Amstel. Bordes met dubbele trap en een spits torentje.

Roelof Kuipers ontwierp een opvallend elegant pand in de toen geliefde Hollandse renaissancestijl, beeldhouwer Bart van Hove leefde zich op het kleurrijke baksteen uit met decoraties in natuursteen.

Het gebouw staat er nog altijd. Dezer dagen begint een nieuwe toekomst als het vijfsterren Pestana Riverside Hotel. De raadszaal is verbouwd tot ‘presidential suite’ à € 2800,- per nacht – je moet toch wat met je geld, nietwaar. In de kelder is een zwembad gegraven en aan de achterzijde komt onder de kornoelje aan de Tolstraat een serre met bar en restaurant. Nieuwbouw aan de Tolstraat en de Amsteldijk is door een loopbrug met het hotel verbonden.

Tymon Meijers tekening uit 1892 getuigt ervan hoe pront en sierlijk dat raadhuis er bij stond, maar eigenlijk was het vooral een protest in steen. Een barricade opgeworpen door Nieuwer-Amstel tegen de agressieve uitbreiding van de grote buurgemeente Amsterdam. Het stond dan ook niet midden in de gemeente – wat toch handig lijkt voor een bestuurscentrum – maar pal op de noordelijke grens.

Precies op de plek van de oude Bergenvaarderskamer, het stenen gildehuis van de schippers die op Noorwegen voeren.
De grote landelijke gemeente Nieuwer-Amstel was in 1795 gevormd en strekte zich uit tussen Legmeer, Schinkel en Amstel, van Uithoorn tot aan de bolwerken van Amsterdam.

Het grootste deel van de Overtoom lag in deze gemeente. Toen bijvoorbeeld het Concertgebouw gereed kwam, lag dat niet in Amsterdam, maar in Nieuwer-Amstel. Vanaf 1875 presenteerde Amsterdam herhaaldelijk plannen voor annexatie van het noordelijk deel, ongeveer tot aan de huidige Jozef Israëlskade. Nieuwer-Amstel verzette zich hevig; burgemeester Alexander Boers was al even ambitieus met zijn groeiende gemeente als zijn Amsterdamse collega’s. Nieuwer-Amstel bouwde een grote brandweergarage schuin tegenover het Concertgebouw en een hbs aan wat nu het Roelof Hartplein is. En dan ook nog het nieuwe raadhuis, dat leek te zeggen: tot hier, en niet verder.

Tevergeefs. Een derde voorstel tot annexatie werd in 1894 aangenomen. Daarmee breidde Amsterdam per 1 mei 1896 uit tot aan de huidige President Kennedylaan. Nieuwer-Amstel verloor 80% van haar inwoners en het prachtige nieuwe stadhuis werd met één pennenstreek overbodig. En het leed was nog niet geleden: in 1921 rukte Amsterdam nog verder zuidwaarts op, tot aan de Kalfjeslaan. Van Nieuwer-Amstel bleef eigenlijk alleen het oude dorp Amstelveen over.

In 1914 kwam het Gemeentearchief in het voormalige stadhuis. Het archief breidde zich daarna gestaag in de buurt uit met steeds meer opslagruimte, tot het in 2007 verhuisde naar De Bazel in de Vijzelstraat. Nieuwer-Amstel werd in 1964 omgedoopt tot Amstelveen.

tekst: Koen Kleijn beeld: Stadsarchief Amsterdam.

%d bloggers liken dit: