Het in 1865 geopende Vondelpark werd voor het grootste deel aangelegd op het grondgebied van de gemeente Nieuwer-Amstel. Vanaf 1883 verrees in het vrijwel lege veenweidegebied van de zuidelijke buurgemeente een ander puur Amsterdams landmark, het Concertgebouw. Het was een kwestie van tijd tot het uit zijn voegen barstende Amsterdam aanzienlijke delen van Nieuwer-Amstel formeel zou opslokken. Een grote slag werd geslagen in 1896, toen de stad de dichtbevolkte Noordelijke helft van de zuiderbuur annexeerde. Hier woonden 28.000 mensen, ofwel 85% van de totale bevolking van Nieuwer-Amstel. Ook stond hier het nog maar enkele jaren daarvoor voltooide gemeentehuis. Sommige straatnamen in Zuid herinneren aan de tijd dat het hier nog geen Amsterdam was. De Alexander Boersstraat is bijvoorbeeld in 1890 vernoemd naar een burgemeester van Nieuwer-Amstel die fel gekant was tegen de inlijving door Amsterdam. Wie goed kijkt, ziet hier en daar ook nog het gemeentewapen van Nieuwer-Amstel met de vier andreaskruizen. De annexatie van 1921 was de bezegeling van een proces dat al veel eerder was ingezet.

Wil je meer hierover lezen? Kijk dan ook op deze site van de Gemeente Amsterdam.


En Route:

  1. Voormalig raadhuis Nieuwer-Amstel

In 1892 werd, pal aan de gemeentegrens met Amsterdam, het nieuwe raadhuis van Nieuwer-Amstel voltooid. Dit was een statement tegen de al jaren dreigende annexatie door de grote buurman. Het ontwerp van gemeentearchitect Foeke Kuipers in Hollandse renaissancestijl drukt een en al zelfbewustzijn uit. Vier jaar later werd dit deel van Nieuwer-Amstel alsnog geannexeerd.

Amsteldijk 67

2. Het Polderhuisje

In 1865 bouwde de huisschilder en huisjesmelker Jan van Bemmel hier, te midden van tuinderijen, dit arbeidershuisje voor de verhuur. Het staat nog op het oorspronkelijke polderniveau, terwijl de omgeving later is opgehoogd ten behoeve van grootschalige stedelijke woningbouw. Het polderhuis is een van de laatste voorbeelden van pre-stedelijke bebouwing in De Pijp.

Rustenburgerstraat 8

3. De Wolkenkrabber

Dit flatgebouw van 12 verdiepingen is een markant herkenningspunt in Berlages Plan Zuid. Het ontwerp van J. F. Staal was in 1932 de eerste hoogbouw in Amsterdam. De constructie bestaat uit een betonskelet, maar dat gaat schuil achter een bekleding van gele baksteen. Het gebruik van veel glas en staal is typerend voor de stijl die Nieuwe Zakelijkheid wordt genoemd.

Victorieplein 45

4. Gemaal Stadwijck

Dit in 1921 door Publieke Werken gebouwde complex omvat het gemaal Stadwijck, de Zorgvliedschutsluis en twee identieke woonhuizen voor de sluiswachter en de machinist. Ook de nabije brug 424 van Piet Kramer mag tot het ensemble worden gerekend. De bouwstijl is die van de Amsterdamse School, herkenbaar aan het expressieve gebruik van baksteen en steile pannendaken.

Amsteldijk 272

5. Begraafplaats Zorgvlied

De bekendste begraafplaats van Amsterdam is eigendom van Amstelveen, lag oorspronkelijk op het grondgebied van Nieuwer-Amstel en bevindt zich nu binnen de Amsterdamse gemeentegrenzen. Het als een landschapspark ontworpen oudste deel uit 1869 is het werk van L.P. Zocher. Veel beroemdheden, van Oscar Carré tot Herman Brood, hebben hier hun laatste rustplaats gekregen.

Amsteldijk 237

6. Buitenplaats Amstelrust

Van de bijna 80 buitenplaatsen die er ooit aan de Amstel stonden zijn er nog 3 over. Amstelrust is daarvan het dichtst bij de stad gelegen. Het blokvormige huis met zijn vier markante schoorstenen met vergulde windwijzers dateert uit 1724. Naast het huis staat het voormalige koetshuis. Speciale aandacht verdient het fraaie smeedijzeren toegangshek aan de Amsteldijk.

Amsteldijk 319

7. De Riekermolen

Deze achtkante binnenkruier uit 1636 stond oorspronkelijk in de Riekerpolder bij het dorp Sloten, waar hij bijna 300 jaar dienst heeft gedaan als poldermolen. In 1956 moest hij wijken voor de vergroting van de Nieuwe Meer, waar zand werd gewonnen voor de aanleg van de Westelijke Tuinsteden. Vijf jaar later is de molen op de huidige locatie aan de Amstel herbouwd.

van Borcht 10

8. Rooms-katholieke Begraafplaats Buitenveldert

Ingeklemd tussen kantoorgebouwen aan de drukke Ringweg en Amstelveenseweg, is deze begraafplaats een tamelijk onbekende oase van stilte en groen. Oorspronkelijk was dit het kerkhof van de in 1835 gebouwde Sint Augustinuskerk, die in 1994 is gesloopt. Veel prominente katholieke Amsterdammers liggen hier begraven, onder wie de populaire cabaretier Wim Sonneveld.

Fred. Roeskestraat 103

9. Voormalige Haarlemmermeerstation

Amsterdam Willemspark, zoals de oorspronkelijke stationsnaam luidt, is in 1914 gebouwd voor de Hollandsche Electrische Spoorweg Maatschappij, die tot 1972 de Haarlemmermeerlijnen exploiteerde. Het is nu onder meer de thuisbasis van de Electrische Museumtramlijn, die niet alleen historische trams uit Nederlandse steden laat rijden, maar ook uit Wenen en Praag.

Amstelveenseweg 264

10. Voormalig huis van bewaring Havenstraat

Het in 1891 geopende gebouw was oorspronkelijk een strafgevangenis. Later werd het een huis van bewaring voor verdachten die nog op een uitspraak van de rechter wachtten. De architect W.C. Metzelaar was een specialist in het ontwerpen van gevangenissen in dienst van het Rijk. Het complex is onlangs ingrijpend verbouwd ten behoeve van de British School of Amsterdam.

Havenstraat 6

11. Voormalige brandweerkazerne en politiepost Nieuwer-Amstel

Achter de twee gespiegelde trapgevels met in het midden een grote poortdeur bevonden zich oorspronkelijk een brandweerkazerne en politiepost van de gemeente Nieuwer-Amstel. Het gebouwtje is vermoedelijk omstreeks 1890 gebouwd, mogelijk naar ontwerp van Roelof Kuipers, de gemeentearchitect die ook verantwoordelijk is voor het voormalige raadhuis aan de Amsteldijk.

Van Baerlestraat 35-41

12. The College Hotel

Het ontwerp van dit voormalige schoolgebouw uit 1894 in Hollandse renaissancestijl is vermoedelijk van W.J. de Groot, directeur gemeentewerken van Nieuwer-Amstel. In 1897, 1902 en 1908 is de school door de Dienst der Publieke Werken van de gemeente Amsterdam uitgebreid met onder meer een gymnastieklokaal en conciërgewoning. Sinds 2005 is hier een hotel gevestigd.

Roelof Hartstraat 1


Zie hier de gehele route door de voormalige gemeente Nieuwer-Amstel.

%d bloggers liken dit: