Groot Amsterdam

 ‘Wij annexeeren maar door, merken op een goeien dag dat er nog maar vijf gemeenten in Nederland zijn, en kort daarna, dat heel Nederland Amsterdam is gaan heeten.’

– ‘Een terzake deskundig man’, Telegraaf, 1 februari 1916.
Kaart van Amsterdam. Het gele gebied is het Amsterdam van voor de annexaties. De gekleurde stukken daar omheen tonen de verschillende gemeenten die in 1921 bij de stad werden gevoegd. Stadsarchief Amsterdam/Dienst Publieke Werken.

Rond de eeuwwisseling groeide Amsterdam enorm. Nadat in 1896 delen van Nieuwer-Amstel, Diemen en Sloten waren geannexeerd (Amsterdam omvatte nu het gele gebied op de kaart) barstte de stad vijf jaar later alweer uit haar voegen. Er bestond een groot tekort aan woningen en in het oostelijk havengebied was geen ruimte meer voor nieuwe industrie. Intussen verhuisden veel (rijke) Amsterdammers naar grote huizen net buiten de gemeente, waar zij minder belasting betaalden terwijl ze toch gebruik maakten van de voorzieningen van de stad. Burgemeester Tellegen sprak van ‘ongewenste parasitische toestanden’ en wilde deze emigranten weer binnen zijn gemeentegrenzen halen. 

In 1905 stuurde Amsterdam een eerste verzoek om annexatie naar de Gedeputeerde Staten, en een hiernieuwd plan volgde in 1918. Vanuit de gemeenten werd wisselend gereageerd, maar uiteindelijk – enthousiast of schoorvoetend –  ingestemd. Op 1 januari 1921 trad de nieuwe wet in werking en werden delen van Westzaan, Zaandam, Oostzaan, Diemen, Ouder-Amstel en Nieuwer-Amstel, plus de volledige gemeenten Nieuwendam, Ransdorp, Sloten, Watergraafsmeer en Buiksloot, onderdeel van Amsterdam. 

Het verzet van burgemeester Colijn
De gemeenteraad van Nieuwer-Amstel, Archief Gemeente Amstelveen.

In 1921 moest ook Nieuwer-Amstel (het huidige Amstelveen) een stuk grond afstaan aan Amsterdam. Burgemeester Colijn, de broer van de latere minister-president Hendrik Colijn, heeft zich hier met hand en tand tegen verzet. Lees verder…

Het Rokin in 1920 en in 2020. Sharon Hansma, thenandnowamsterdam.
Ook Ouder-Amstel moest grond afstaan

Ons Amsterdam-lezer Ruud P. Siekerman merkte op dat in 1921 ook een gedeelte van de gemeente Ouder-Amstel geannexeerd werd. Lees hier zijn ingezonden brief.

De binnenstad belegerd

Na de annexaties van 1921 had Amsterdam weer ruimte om te bouwen. Dit leidde in 1934 tot het Algemeen Uitbreidingsplan en grote veranderingen in het straatbeeld. Lees verder…

De Kostverlorenvaart

Tot 1921 vormde de Kostverlorenvaart de grens tussen Amsterdam en Sloten. Inmiddels is dit water onderdeel van het centrum van de stad en is het moeilijk voor te stellen dat hier ooit het ‘buitengebied’ begon. Lees verder…

Wordt Amsterdam opgeheven?

De grenzen van de stad zijn altijd aan verandering onderhevig. In 1995 was er nog sprake van dat Amsterdam werd opgedeeld in dertien nieuwe gemeenten, die samen een ‘stadsprovincie’ zouden vormen. Lees verder…

Dorpse straten in de stad

Langs wat ooit de randen van de stad waren, vindt men nog overblijfselen van voormalige gemeenten: een rest eeuwenoud voetpad, sporen van bebouwing voordat ophoging plaatsvond, of zo maar een dwars straatje zonder enig buurtverband. Lees verder…

De groei van Amsterdam

De grote stad groeit en kleinere grensgemeenten worden dan vaak ‘opgeslokt’. Theo Bakker maakte een overzicht van de Amsterdamse stadsuitbreidingen voor de periode 1877-1921.

De annexatie van Nieuwer-Amstel
Het Tolhek aan de Amsteldijk, circa 1900. Stadsarchief

In 1896, en opnieuw in 1921 moest Nieuwer-Amstel (het huidige Amstelveen) grond afstaan aan Amsterdam. De gemeenteraad heeft zich tot het uiterste verzet tegen deze annexaties, maar kon uiteindelijk niet voorkomen dat Nieuwer-Amstel 85% van haar inwoners verloor. Lees verder…

%d bloggers liken dit: