Noord

Juni 2021

Deze maand wordt stadsdeel Noord in het zonnetje gezet door Open Monumentendag Amsterdam. Waaronder Buiksloot, Nieuwendam en Ransdorp. Zie de downloadbare folder hieronder om de route te zien inclusief informatie bij elk monument. Wil je meer lezen over het idee achter deze dagen? Kijk dan ook op deze site van de Gemeente Amsterdam.


Langs tien monumenten van Noord

Door: Open Monumentendag Amsterdam


Lees hieronder de geschiedenis verhalen van de verschillende buurten in Noord. Deze verhalen zijn samengesteld door verschillende historische werkgroepen, culturele organisaties en Ons Amsterdam.

Ransdorp

‘Deze Raad is dan ook éénparig van oordeel, dat op de meest krachtige wijze moet worden aangedrongen op annexatie van de gehele gemeente Ransdorp bij Amsterdam.’

– Gemeenteraad van Ransdorp, 21 augustus 1918.
Ransdorp in 1900 en in 1920, thenandnowamsterdam

Toen Amsterdam in 1907 met een annexatie-voorstel kwam, moesten de Ransdorpers daar in eerste instantie niets van weten. De gemeenteraad, waar normaliter meer werd geruzied dan bestuurd, was opvallend eensgezind. De voorgestelde grenswijziging ‘kon niet geacht worden in het algeheel of financieel belang dezer gemeente te zijn’, en werd afgewezen.

Het was vooral de watersnoodramp die de meningen deed omslaan. In de winter van 1916 braken de dijken door: complete huizen werden door het water weggeslagen, honderden mensen werden geëvacueerd en de grond bleef jarenlang te zout om voedsel te verbouwen. De materiële schade was enorm en Ransdorp had nauwelijks geld om huizen en infrastructuur te repareren. Aansluiting bij Amsterdam leek plotseling een snelle en gemakkelijke manier om uit de financiële problemen te komen. In 1918 stemde de gemeenteraad unaniem in met een nieuw annexatieplan. Dit tot grote vreugde van veel Ransdorpers. Een wethouder constateerde: ‘Indien er ooit een raadsbesluit werd genomen met de volledige sympathie van de gehele burgerij, dan is het ongetwijfeld dit besluit.’. 

De kerk van Schellingwoude

Aan de hand van een serie foto’s reconstrueert Frits Prior een stukje geschiedenis van Amsterdam Noord. Deze keer: De kerk van Schellingwoude.

Theatervoorstelling de Stolp

In de zomer van 2021 brengt stichting Waterland Projecten, in samenwerking met de Friese theatermakers BUOG, de voorstelling De Stolp: een komedie op locatie over de verhouding tussen stad en platteland. Lees verder…

Herinneringen aan een jeugd in Schellingwoude

In 2009 vertelde Alie Rommers in Ons Amsterdam over haar jeugd. Ze groeide op in het Schellingwoude van de jaren ’50. ‘Naar Amsterdam ging je nog met bootje en op Koninginnedag deden de mannen aan blaastrappen’. Lees hier haar verhaal.

De toren van Ransdorp

Aan de hand van een serie foto’s reconstrueert Frits Prior een stukje geschiedenis van Amsterdam Noord. Deze keer: De toren van Ransdorp.

Durgerdam: een bewogen dorpsgeschiedenis

Tot de 18de eeuw was Durgerdam een dorp van schippers. Daarna werd het een vissersdorp, tot in 1932 de Zuiderzee werd afgesloten. Dorpshistoricus Dick Reedijk vertelt de geschiedenis, met als leidraad twee oude luidklokken. Lees verder…

Het Raadhuis van Ransdorp

Bijna 300 jaar lang vergaderde de Ransdorpse gemeenteraad in het Raadhuis aan de Dorpsweg. Dankzij de annexatie verloor het gebouw zijn functie. Lees verder…

Buiksloot

‘Buiksloot is nu al reeds niets anders dan een buitenbuurt van Amsterdam.’

– K.C. Wiersma, burgemeester van Buiksloot, in 1913
Buiksloterweg in 1925 en in 2020, thenandnowamsterdam

Buiksloot en Amsterdam waren van oudsher sterk met elkaar verbonden. Met de stoomboot, en sinds 1888 ook met de tram, reisden Buiksloters binnen afzienbare tijd van de Buiksloterdijk naar het Damrak. De plattelandsgemeente was aangesloten op het Amsterdamse gas- en elektriciteitsnetwerk en de meeste Buiksloters werkten in de ‘grote stad’. Zoals burgemeester Wiersma opmerkte, was Buiksloot voor de annexatie al feitelijk een ‘buitenbuurt van Amsterdam’. 

De gemeenteraad van Buiksloot stond dan ook positief tegenover de annexatie. Enerzijds omdat de hoofdstad en de gemeente al zo nauw verbonden waren, anderzijds omdat men wilde voorkomen dat Amsterdam slechts een gedeelte van Buiksloot zou overnemen, zoals de afgelopen decennia al vaker was gebeurd. De gemeenteraad schreef hierover: ‘Telkens wordt een nieuwe aderlating toegepast en telkens worden de beste levenssappen weggenomen, waardoor tenslotte niets meer overblijft dan een kwijnend lichaam, dat zich bijna niet meer kan bewegen.’ Om dat te voorkomen vroeg Buiksloot in 1913 om inlijving bij Amsterdam. Het verzoek werd ingewilligd en op 1 januari 1921 hield de zelfstandige gemeente op te bestaan.

Heen en weer over het IJ

De Buiksloterveer-verbinding is al oud, maar bestond eeuwenlang een ‘vreemd gesukkel van schuitjes’. Mensen werden het IJ over gezet in ‘stadsroeibootjes’, zeilschepen of een radarboot: een schip aangedreven door vier honden in een tredmolen. Lees verder…

Ook dit is Mokum

Rond 1950 verscheen in het blad De Spiegel een beschouwing over de ‘Amsterdamse miniatuurdorpjes in Waterland’. De meeste inwoners van de geannexeerde gemeenten bleken zich helemaal niet zo Amsterdams te voelen…

Politiepost in Buiksloot

In 1916 bouwde de Dienst der Publieke Werken van Amsterdam een politiepost aan de Buiksloterweg, net buiten de gemeentegrens. Het verkeer door de sluizen was natuurlijk in hoofdzaak op weg naar of afkomstig uit Amsterdam – vandaar dat de stad er politietoezicht wilde uitoefenen. Lees verder…

Buiksloterdijk 198 en 200

Op 1 januari 1921 werd de familie Schalk uit Buiksloot Amsterdams. De annexatie zorgde ervoor dat hun huis aan de Buiksloterdijk plotseling binnen de grenzen van de hoofdstad kwam te liggen. Frits Prior van Historisch Centrum Amsterdam Noord vond enkele foto’s van het gezin Schalk en reconstrueerde kort hun verhaal.

Watersnood in de Buikslotermeer

In de nacht van 13 op 14 januari 1916 brak de Waterlandse Zeedijk door. De stormvloed leidde in o.a. Buiksloot tot enorme materiële schade, waardoor het annexatieproces werd versneld. In Ons Amsterdam verscheen een artikel over de watersnoodramp in de Buikslotermeer. Lees verder…


Nieuwendam

‘Ieder weet, dat de toekomst voor Nieuwendam zeer donker is, achteruitgang in draagkracht en stijging der lasten. En welk een helder verschiet opent zich ineens in die duisternis als wij ons in Nieuwendam ingelijfd denken bij Amsterdam!’

Ingezonden brief in De Waterlander, 13 juli 1918.
Nieuwendammerdijk in 1900 en in 1920, thenandnowamsterdam

In 1918 ondertekenden bijna vierhonderd Nieuwendammers een verzoek om door Amsterdam geannexeerd te worden. Zij hadden geen vertrouwen meer in de eigen gemeente, die tijdens de Eerste Wereldoorlog niet in staat was gebleken enorme voedselschaarste te voorkomen.

In Amsterdam, waar de gemeenteraad onder leiding van Floor Wibaut een ongekend sociaal beleid voerde, waren de tekorten kleiner. Daarbij was Nieuwendam in 1916 getroffen door een watersnoodramp.

Het water had enorme materiële schade aangericht en in de gemeentekas zat geen geld om de verwoeste huizen op te bouwen. Aansluiting bij Amsterdam leek de enige optie.

Het oude Raadhuis
Foto: Marion Golsteijn

Je zou het niet denken, want het is zo’n lief huisje, maar op de Nieuwendammerdijk 421 zijn huwelijken gesloten en kapotgegaan. Lees verder…

Ook dit is Mokum
Foto: Stadsarchief

Rond 1950 verscheen in het blad De Spiegel een beschouwing over de ‘Amsterdamse miniatuurdorpjes in Waterland’. De meeste inwoners van de geannexeerde gemeenten bleken zich helemaal niet zo Amsterdams te voelen…

Het Fort
Deze afbeelding heeft een leeg alt-atribuut; de bestandsnaam is werf-1-het-fort-e1606388792983.jpg
Foto: Stadsarchief

Op de Nieuwendammerdijk ligt tussen de nummers 190 en 184 de toegang tot een oud werfterrein: Het Fort. De werf heeft zijn naam te danken aan veldslag uit de Tachtigjarige Oorlog: In 1572 bouwden de Watergeuzen hier een ‘fort’ om Nieuwendam te verdedigen tegen een Spaans-Amsterdamse aanval. Lees verder…

%d bloggers liken dit: